BULIMIA — na huśtawce głodu i wstydu

Zewnętrzne objawy bulimii — napady objadania się oraz prowokowanie wymiotów — to tylko wierzchołek góry lodowej. Pod widocznymi symptomami kryją się głębokie problemy emocjonalne. Bulimia jest poważną chorobą psychiczną; najczęściej dotyka dziewczęta i kobiety w różnym wieku, zwykle rozpoczyna się w okresie dojrzewania. Często jednak osoby z bulimią trafiają do specjalistów z powodu innych trudności (np. depresji, zachowań autodestrukcyjnych) — a dopiero pod nimi ujawnia się zaburzenie.

Bulimia a „zwykłe łakomstwo”

Na początku bywa trudno odróżnić łakomstwo od bulimii. O chorobie mówimy wtedy, gdy — obok napadów objadania się — pojawia się silne, wszechogarniające poczucie winy, które wpływa na obraz siebie i poczucie własnej wartości. Napady w bulimii mają charakter napadowy (epizody utraty kontroli), czego nie obserwujemy w zwykłym „obżarstwie”.

Mechanizm napięcia i kompensacji

Napady poprzedza narastające napięcie psychiczne. Chora osoba kompulsywnie pochłania duże ilości jedzenia (np. kilka bochenków chleba z masłem, cukier, przetwory), doświadczając chwilowej ulgi i natychmiastowego poczucia winy. Aby „naprawić” sytuację, prowokuje wymioty (jeśli nie wystąpią samoistnie) lub sięga po inne zachowania kompensacyjne. Pojawiają się: wstyd, upokorzenie i poczucie braku kontroli nad życiem.

Skąd to napięcie? (czynniki psychologiczne i rodzinne)

Nie ma jednej przyczyny. Ważny jest przebieg rozwoju, klimat wychowawczy i relacje rodzinne od wczesnego dzieciństwa. Często występują:

lęk o wygląd i nadmierny krytycyzm wobec siebie,
niskie poczucie własnej wartości powiązane z obrazem ciała („wielka głowa w misce klozetowej”),
wahania nastroju z przewagą obniżonych, wybuchy gniewu, impulsywność (np. w sferze seksualnej),
trudności w radzeniu sobie z emocjami i stresem.

Przebieg i nasilenie objawów

Bulimia może mieć przebieg od łagodnego po ciężki, z napadami codziennymi lub co kilka dni. W skrajnych sytuacjach wymioty zdarzają się 6–8 razy dziennie. Przymus jedzenia bywa tak silny, że młodzi pacjenci szukają jedzenia w sposób niekontrolowany (np. „włamania” do lodówek zamykanych na kłódki).

Konsekwencje zdrowotne i somatyczne

Osoby z bulimią nie zawsze rzucają się w oczy wyglądem — nie muszą być skrajnie wychudzone ani otyłe. Jednak częste napady objadania i wymiotów niosą poważne ryzyko:

rozciągnięcie żołądka, a w skrajnych przypadkach ryzyko pęknięcia,
zaburzenia metaboliczne i elektrolitowe,
erozja szkliwa, próchnica i problemy stomatologiczne spowodowane powtarzającymi się wymiotami — bulimię nierzadko jako pierwsi podejrzewają dentyści.

Leczenie i cele psychoterapii

Leczenie jest wymagające i długotrwałe (miesiące–lata). Kluczowa jest psychoterapia, której celem jest nie tylko porządkowanie nawyków żywieniowych, lecz przede wszystkim rozwijanie autorefleksji i kompetencji emocjonalnych:

rozumienie dlaczego dochodzi do napadów i wymiotów,
identyfikowanie okoliczności, myśli i uczuć poprzedzających epizody,
nauka regulacji napięcia i zastępowania zachowań bulimicznych rozmową oraz innymi bezpiecznymi strategiami,
korzystanie z opieki psychiatrycznej przy współwystępujących zaburzeniach (np. depresja), gdy wskazane.

Kiedy szukać pilnej pomocy

Jeśli pojawiają się omdlenia, silne dolegliwości somatyczne, myśli samobójcze lub zachowania autoagresywne — zadzwoń pod 112 lub zgłoś się na najbliższy SOR. Wczesny kontakt ze specjalistą znacząco poprawia rokowanie.