Terapia grupowa dla dorosłych – wsparcie, zrozumienie i rozwój osobisty

Kulturowe „lustra” i sprzeczne oczekiwania

Pytanie złej królowej z baśni o Królewnie Śnieżce, które zadawała lustru, zadajemy dziś także my. I choć może nie liczymy na odpowiedź, że nasza uroda dorównuje gwiazdom na niebie, chciałoby się usłyszeć, że jest przynajmniej w porządku. Jak to jednak usłyszeć w świecie, w którym z jednej strony czcimy gotowanie i biesiadowanie (kucharze stają się celebrytami, restauracje — świątyniami), a z drugiej obowiązuje wzorzec bardzo szczupłej sylwetki? Oczekuje się, że będziemy delektować się jedzeniem i jednocześnie wyglądać tak, jakbyśmy prawie nie jedli. Szczupłe ciało utożsamia się ze zdrowiem i „fit” stylem życia. Nie każdy jednak urodził się w rozmiarze XS, więc próbujemy zaprzeczyć naturze ciała, „wyciąć” z niego to, co nie pasuje do ideału.

Role społeczne i potrzeba kontroli

Kobiety dodatkowo mierzą się z „zadanymi” im społecznie rolami, nierzadko sprzecznymi i wzajemnie się wykluczającymi: mają być grzecznymi uczennicami, miłymi córkami, perfekcyjnymi paniami domu, zaradnymi kobietami sukcesu i niezawodnymi opiekunkami. W tle brzmi komunikat: kontroluj siebie i świat, bo tylko wtedy będziesz bezpieczna. A przecież realnie można kontrolować głównie własne ciało — i wiele osób właśnie tam przenosi energię kontroli.

Zaburzenia odżywiania jako ostrzeżenie

Anoreksja, bulimia i inne zaburzenia odżywiania są ostrzeżeniem przed skutkami pogoni za nadmierną waloryzacją ciała, młodości i sprawności, przed uwielbieniem „doskonałości” oraz potrzebą wszechkontroli. To ostrzeżenie bywa brutalne — właśnie po to, byśmy mogli je zauważyć i zrozumieć. By nie bać się patrzeć w lustro i umieć zobaczyć tam prawdziwy, dobry obraz siebie.

Spektrum zaburzeń odżywiania

• Anoreksja (anorexia nervosa) — skrajne ograniczanie jedzenia, lęk przed przyrostem masy ciała, zniekształcony obraz własnego ciała.
• Bulimia (bulimia nervosa) — epizody objadania się z poczuciem utraty kontroli, po których następują zachowania kompensacyjne (np. wymioty, nadmierne ćwiczenia).
• Zespół kompulsywnego objadania się (BED) — nawracające epizody objadania się bez regularnych zachowań kompensacyjnych; towarzyszy im wstyd i cierpienie.
• ARFID — avoidant/restrictive food intake disorder: unikanie pokarmów, ograniczenia wynikające np. z nadwrażliwości sensorycznych lub lęku przed jedzeniem, bez nacisku na kształt ciała.
• Ortoreksja — nadmierna koncentracja na „czystym/zdrowym” jedzeniu; choć nie jest formalną diagnozą w klasyfikacjach, opisuje realny wzorzec zachowań.

Uwaga: zaburzenia odżywiania nie zależą od rozmiaru ubrania — dotyczą osób w każdym wieku, o różnej masie ciała i płci.

Czynniki ryzyka i mechanizmy podtrzymujące

• Biologiczne: wrażliwość temperamentalna, predyspozycje rodzinne, współwystępujące choroby.
• Psychologiczne: perfekcjonizm, wysoka potrzeba kontroli, trudności regulacji emocji, niska samoocena.
• Rodzinne: napięcia, nadopiekuńczość lub chaos, tabuizowanie emocji.
• Kulturowe i medialne: presja wyglądu, porównywanie się, cyberprzemoc, filtry i „ideały” w mediach społecznościowych.
• Stresory życiowe: zmiany (np. szkoła, studia), urazy, przewlekły stres.

Sygnały ostrzegawcze — na co uważać?

• rosnące skupienie na jedzeniu, kaloriach, „czystości” posiłków, rytuały żywieniowe,
• unikanie wspólnych posiłków, częste usprawiedliwienia „już jadłam/em”,
• wahania nastroju, drażliwość, izolowanie się, spadek energii,
• nadmierne lub kompulsywne ćwiczenia fizyczne, poczucie winy po posiłkach,
• sygnały somatyczne (np. zawroty głowy, osłabienie, problemy z koncentracją),
• napady jedzenia w ukryciu, znikające jedzenie w domu, ślady zachowań kompensacyjnych.

Konsekwencje zdrowotne

Zaburzenia odżywiania wpływają na każdy układ organizmu: sercowo‑naczyniowy, hormonalny, pokarmowy, nerwowy, kostny i immunologiczny. Mogą prowadzić do poważnych niedoborów, omdleń, zaburzeń rytmu serca, zaburzeń miesiączkowania, problemów z koncentracją i pamięcią, a także do depresji i myśli samobójczych. Wczesna pomoc ma kluczowe znaczenie.

Jak rozmawiać i gdzie szukać pomocy

1. Zacznij rozmowę spokojnie i bez ocen. Mów o faktach i własnych obawach („Martwię się, bo widzę…”).
2. Proponuj wsparcie, nie ultimatum. „Chodźmy razem do specjalisty”, „Mogę towarzyszyć w pierwszej wizycie”.
3. Skontaktuj się ze specjalistą. Psychoterapeuta, psycholog kliniczny, lekarz psychiatra; w razie potrzeby — dietetyk kliniczny.
4. Włącz bliskich. Sieć wsparcia zwiększa szanse powodzenia terapii.
5. Dbaj o siebie jako osoba wspierająca. To proces długofalowy; korzystaj ze wsparcia własnego.

Leczenie — co działa?

Najlepsze efekty daje zespółowa opieka: psychoterapia + konsultacje psychiatryczne + wsparcie dietetyczne/medyczne w razie potrzeby.

• Psychoterapia: m.in. podejścia psychodynamiczne, poznawczo‑behawioralne (np. CBT‑E), systemowe/rodzinne (np. FBT/„Maudsley” u młodzieży), praca nad regulacją emocji i obrazem ciała.
• Opieka psychiatryczna: ocena stanu psychicznego i somatycznego; w niektórych przypadkach farmakoterapia objawów współwystępujących (np. lęk, depresja).
• Współpraca medyczna: monitorowanie zdrowia, wyrównywanie niedoborów, bezpieczne zwiększanie podaży energii.
• Wsparcie żywieniowe: psychoedukacja, planowanie posiłków, stopniowe wprowadzanie „zakazanych” produktów.

Uwaga: w sytuacjach zagrożenia zdrowia lub życia konieczna bywa hospitalizacja.

Profilaktyka i higiena cyfrowa

• ogranicz porównywanie się w mediach społecznościowych; kuratoruj obserwowane treści,
• rozmawiaj o emocjach i stresie — nie tylko o wyglądzie,
• wspieraj różnorodność ciał i kompetencji, a nie tylko „idealne” sylwetki,
• traktuj jedzenie jako źródło energii, zdrowia i przyjemności — nie narzędzie kar i nagród,
• buduj rytm dnia: sen, posiłki, ruch dostosowany do możliwości.

Zaburzenia odżywiania u mężczyzn

Choć stereotypowo kojarzone są z kobietami, coraz częściej dotyczą także mężczyzn. Mogą przyjmować inne oblicza (np. nadmierne „rzeźbienie” sylwetki, restrykcyjne diety pod hasłem „zdrowia”). Warto usuwać wstyd i barierę „to nie męskie” — mężczyźni również potrzebują i zasługują na pomoc.

Mity i fakty

• Mit: „To fanaberia, wystarczy zacząć normalnie jeść.” Fakt: to poważne zaburzenia zdrowia psychicznego wymagające specjalistycznej pomocy.
• Mit: „Widać je po wyglądzie.” Fakt: wiele osób ma prawidłową lub podwyższoną masę ciała; objawy mogą być niewidoczne.
• Mit: „Same przejdą.” Fakt: wczesna interwencja zwiększa skuteczność leczenia i ogranicza powikłania.

Gdy potrzebna jest pilna pomoc

Jeśli pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy lub objawy somatyczne wskazujące na zagrożenie (np. utrata przytomności, poważne osłabienie) — dzwoń pod numer alarmowy 112 lub udaj się na najbliższy SOR. W kryzysie bezpieczeństwo jest najważniejsze.

Na koniec

Odzyskiwanie zdrowia to proces — powolny, ale możliwy. Warto uczyć się patrzeć na siebie łagodnie, z ciekawością zamiast oceny, odbudowywać relację z ciałem i jedzeniem oraz poszerzać repertuar radzenia sobie z emocjami.